Prezes średniej spółki budowlanej od kilku miesięcy walczy z zatorami płatniczymi, a po upadłości jednego z głównych inwestorów firma zaczyna opóźniać płatności wobec podwykonawców i urzędu skarbowego. Zarząd liczy na nowe kontrakty i odkłada decyzję o złożeniu wniosku restrukturyzacyjnego, bo boi się, że taki krok przestraszy kontrahentów. Właśnie w takim momencie ubezpieczenie D&O staje się dla członków zarządu szczególnie ważne, a jednocześnie najtrudniej je wtedy przedłużyć lub rozszerzyć. W tekście wyjaśniamy, dlaczego kryzys finansowy spółki jest okresem największego ryzyka dla menedżerów, jak zachowują się polisy w takiej sytuacji i co zarząd może zrobić, zanim będzie za późno.
Kryzys jako moment największego ryzyka
Dopóki spółka regularnie płaci rachunki, roszczenia wobec członków zarządu pojawiają się stosunkowo rzadko. Sytuacja zmienia się, gdy firma traci płynność. Wierzyciele, którzy nie mogą odzyskać pieniędzy od spółki, zaczynają szukać innych dłużników, a przepisy w określonych warunkach pozwalają im sięgnąć po prywatny majątek menedżerów.
Ryzyko rośnie z każdym tygodniem zwłoki. Decyzje podejmowane w okresie kryzysu, takie jak spłata wybranych wierzycieli, sprzedaż majątku czy zaciąganie nowych zobowiązań, są później szczególnie wnikliwie analizowane przez syndyka, sąd i organy podatkowe. Menedżer, który w dobrej wierze próbuje ratować firmę, może po jej upadłości usłyszeć zarzut, że jedynie powiększał straty wierzycieli.
Terminy, których nie da się przeczekać
Prawo upadłościowe wymaga złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż w ciągu 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia. Przepisy przewidują przy tym domniemanie niewypłacalności, jeśli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W praktyce wielu menedżerów przekracza ten termin, bo przez długi czas wierzy w poprawę sytuacji.
Kodeks spółek handlowych pozwala członkowi zarządu spółki z o.o. uwolnić się od odpowiedzialności za jej długi w kilku sytuacjach. Może wykazać, że:
- wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie;
- w tym samym czasie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu;
- niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy;
- wierzyciel nie poniósł szkody mimo niezgłoszenia wniosku.
Podobne przesłanki zwolnienia przewiduje Ordynacja podatkowa w odniesieniu do zaległości podatkowych spółki. Każda z nich wymaga jednak dowodów, a ich zebranie po kilku latach, gdy dokumenty są rozproszone, bywa bardzo trudne.
Kto może wystąpić z roszczeniem?
Po upadłości lub bezskutecznej egzekucji wobec spółki roszczenia mogą pochodzić z kilku źródeł. Różnią się one podstawą prawną i tym, czy typowa polisa D&O może je objąć.
| Kto występuje | Czego może żądać | Rola polisy |
|---|---|---|
| Wierzyciel spółki z o.o. | Zapłaty długu spółki przy bezskutecznej egzekucji | Zwykle objęte ochroną, w tym koszty obrony |
| Organ podatkowy lub ZUS | Zapłaty zaległości podatkowych lub składkowych spółki | Objęte tylko przy odpowiednim rozszerzeniu umowy |
| Syndyk w imieniu spółki | Naprawienia szkody wyrządzonej spółce przez zarząd | Zwykle objęte, o ile nie działa wyłączenie dotyczące upadłości |
| Wierzyciel lub syndyk przed sądem upadłościowym | Orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej | Polisa może pokryć koszty obrony, ale nie zniesie zakazu |
Roszczenia syndyka bywają szczególnie dotkliwe, bo działa on w interesie wszystkich wierzycieli i ma dostęp do pełnej dokumentacji spółki. W sporze ze spółką lub syndykiem ważną rolę odgrywa domniemanie winy członka zarządu oraz to, czy ubezpieczyciel uzna roszczenie za objęte ochroną. Szersze omówienie tego, jak spółki i ich reprezentanci formułują roszczenia z polisy oraz jakie przesłanki muszą wykazać, można znaleźć pod adresem https://jdp-law.pl/newsletter/ubezpieczenie-typu-do-czlonkow-zarzadu-korzysci-dla-spolki-czlonkow-zarzadu-oraz-jak-formulowac-roszczenia-newsletter-jdp/.
Jak zachowuje się polisa, gdy firma traci płynność?
Ubezpieczyciele uważnie śledzą sytuację finansową klientów. Gdy spółka zbliża się do niewypłacalności, przy odnowieniu polisy mogą zaproponować wyższą składkę, niższą sumę ubezpieczenia, wyłączenie roszczeń związanych z upadłością albo odmówić przedłużenia ochrony. Zmiany te dotykają menedżerów dokładnie wtedy, gdy ryzyko roszczeń jest największe.
W kryzysie szczególnego znaczenia nabiera część polisy chroniąca menedżerów bezpośrednio, gdy spółka nie może pokryć ich kosztów. Niewypłacalna firma nie sfinansuje obrony swoich byłych członków zarządu, a syndyk z oczywistych względów tego nie zrobi. Okoliczności mogące prowadzić do roszczeń, np. narastające zaległości czy groźby pozwów ze strony wierzycieli, warto zgłosić ubezpieczycielowi jeszcze w trakcie trwania obecnej polisy, bo takie zgłoszenie może zapewnić ochronę także dla roszczeń wniesionych później.
Scenariusz ze spóźnionym wnioskiem
Wróćmy do spółki budowlanej. Zarząd składa wniosek restrukturyzacyjny dopiero po pięciu miesiącach od momentu, gdy opóźnienia w płatnościach przekroczyły trzy miesiące. Postępowanie kończy się niepowodzeniem, a sąd ogłasza upadłość. Rok później kilku podwykonawców pozywa byłych członków zarządu o zapłatę niespłaconych faktur. Jeśli polisa obowiązywała w momencie zgłoszenia roszczeń albo zarząd wcześniej zgłosił okoliczności ubezpieczycielowi, koszty obrony i ewentualne odszkodowanie mogą zostać pokryte. Jeśli jednak ubezpieczyciel odmówił odnowienia ochrony, a nikt nie zadbał o dodatkowy okres zgłaszania roszczeń, menedżerowie będą bronić się na własny koszt.
Co zarząd może zrobić już teraz?
Pierwsze sygnały kłopotów finansowych to dobry moment na uporządkowanie spraw związanych z ochroną zarządu. Bezpieczniej jest działać metodycznie i wcześnie:
- Sprawdzić termin obowiązywania polisy, zakres ochrony i wyłączenia dotyczące niewypłacalności.
- Monitorować wiek zaległości wobec wierzycieli i odnotowywać moment, w którym przekraczają trzy miesiące.
- Dokumentować analizy sytuacji finansowej i podstawy decyzji o kontynuowaniu działalności.
- Skonsultować z prawnikiem restrukturyzacyjnym możliwe ścieżki działania i ich terminy.
- Zgłosić ubezpieczycielowi okoliczności, które mogą prowadzić do roszczeń, przed końcem okresu ubezpieczenia.
- Rozważyć wykupienie dodatkowego okresu zgłaszania roszczeń, jeśli polisa nie zostanie odnowiona.
Te kroki nie gwarantują uniknięcia odpowiedzialności, ale znacznie poprawiają pozycję menedżerów w ewentualnym sporze z wierzycielami i z ubezpieczycielem.
Granice ochrony w czasie kryzysu
Nawet dobrze skonstruowana polisa nie rozwiąże wszystkich problemów. Nie obejmuje zwykle kar i grzywien, szkód wyrządzonych umyślnie ani roszczeń znanych przed zawarciem umowy. Nie zniesie też zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, który sąd może orzec wobec osoby odpowiedzialnej za niezłożenie wniosku o upadłość w terminie. Najskuteczniejszą ochroną przed osobistą odpowiedzialnością w kryzysie pozostaje terminowa reakcja zarządu, a polisa jest jej uzupełnieniem, nie zastępstwem.
Decyzje podejmowane na czas
Kryzys finansowy sprzyja odkładaniu trudnych decyzji, a każdy tydzień zwłoki zwiększa ryzyko dla osób zasiadających w zarządzie. Członkowie organów spółek, które zaczynają mieć problemy z płynnością, mogą już dziś poprosić o aktualną polisę i sprawdzić, kiedy kończy się okres ubezpieczenia. Równie ważne jest ustalenie, kto w spółce na bieżąco monitoruje zaległości i kiedy zarząd po raz ostatni rozmawiał o terminach wynikających z prawa upadłościowego.
Comments are closed.